Cộng đảo kim hà gia vạn lý

Trong số các từ nhân nổi danh đời Tống, người tôi ít đọc nhất có lẽ là Hoàng Sơn Cốc. Thật ra chuyện này chẳng có gì là lạ: từ gia thời đó nhiều như mây, đọc thi từ lại không phải như ăn cơm, đến bữa là ăn, nuốt đâu tiêu đấy. Về phương diện tác khúc điền từ, Sơn Cốc lại không lừng lẫy bằng Âu, Tô, Án, Liễu, sách vở nếu có ít đề cập đến ông hơn cũng là chuyện đương nhiên.

Mãi cho tới gần đây.

Ấn tượng sâu đậm nhất về một dòng thơ, rất thường khi lại không nằm trong chính dòng thơ ấy. Vấn thế gian tình thị hà vật, trực giáo sinh tử tương hứa. Mười ba chữ này nếu không nhờ vào đoạn kỳ duyên mười sáu năm của đôi tình lữ núi Chung Nam, hẳn cũng đã khó lòng mà thành ra bất tử.

Bài từ này, tôi đọc được trong Dạ vũ đả kim hà của Tiểu Đoạn. Cộng đảo kim hà gia vạn lý, nan đắc tôn tiền tương chúc. Sơn Cốc chú: “Đêm mười bảy tháng tám, cùng con em thả bộ từ lầu thành Vĩnh An, qua vườn nhà Trương Khoan Phu đợi trăng lên. Nhân có rượu ngon, bèn rót vào lá sen vàng mời khách. Khách có chàng Tôn Ngạn Lập giỏi thổi địch. Cầm bút đặt một khúc trường đoản cú theo lối nhạc phủ, xong không cần sửa.”

Năm đó ông bị giáng chức, một mình phiêu bạt đến Nhung châu. Bằng hữu đều ở cả kinh thành. Khúc Niệm nô kiều này buồn mà không thương, bi mà không lụy, phải chăng chính nhờ cái hào hùng phóng khoáng của riêng mình bốn chữ cộng đảo kim hà ấy? Lạc Hàn vào sinh ra tử, lặn lội bôn ba, phải chăng cũng chỉ vì bốn chữ cộng đảo kim hà ấy? Sen vàng dốc ngược quê xa, bên nhau chuốc chén sao mà khó khăn?

Nhớ. Những đêm say.

Hà Nội. Sài Gòn. Angkor Wat.